Giun đường ruột có thể giúp giảm viêm, nhưng nghiên cứu mới cho thấy chúng chỉ làm được điều này khi có đủ chất xơ trong chế độ ăn để phát triển. Nếu thiếu chất xơ, các loại giun này sẽ rơi vào trạng thái tựa như ngủ đông và mất đi khả năng mang lại tác dụng chống viêm. 

Những phát hiện này, được công bố trên tạp chí *Nature Communications*, đến từ các nhà nghiên cứu ký sinh trùng tại Trung tâm Sinh học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Cộng hòa Séc. 

Lý do các nhà khoa học nghiên cứu về giun đường ruột

Trong phần lớn lịch sử nhân loại, ký sinh trùng đường ruột là một phần tự nhiên của hệ tiêu hóa. Tuy nhiên, tại các quốc gia công nghiệp hóa, chúng đã trở nên ít phổ biến hơn nhiều nhờ điều kiện vệ sinh được cải thiện và sự phát triển của y học hiện đại. Cũng trong khoảng thời gian đó, các bệnh tự miễn và bệnh viêm ruột lại ngày càng trở nên phổ biến. 

Xu hướng này đã thôi thúc các nhà nghiên cứu tìm hiểu xem liệu một số loại giun đường ruột có thể được sử dụng để điều trị các tình trạng viêm nhiễm hay không. Phương pháp này, được gọi là liệu pháp giun sán (helminth therapy), đã cho thấy nhiều hứa hẹn nhưng kết quả lại không đồng nhất. 

Kateřina Jirků từ Viện Ký sinh trùng thuộc Trung tâm Sinh học CAS cho biết: "Tuy nhiên, kết quả của liệu pháp giun sán không ổn định, đôi khi giun giúp ức chế viêm, nhưng đôi khi lại không. Đó là lý do chúng tôi tập trung nghiên cứu các yếu tố có thể ảnh hưởng đến tác động của chúng trong đường ruột." 

Nghiên cứu của nhóm đã chỉ ra một yếu tố quan trọng: hàm lượng chất xơ trong chế độ ăn uống của vật chủ.  

Chất xơ thay đổi hành vi của giun sán như thế nào

Để hiểu rõ hơn về mối liên hệ này, các nhà nghiên cứu đã khảo sát cách một loài ký sinh trùng đường ruột phản ứng với các hàm lượng chất xơ khác nhau trong chế độ ăn. Họ sử dụng loài sán dây *Hymenolepis diminuta* (ký sinh ở chuột), một loài không gây bệnh, thường được dùng để nghiên cứu sự tương tác giữa ký sinh trùng, vi sinh vật đường ruột và hệ miễn dịch nhờ đặc tính kháng viêm đã được biết đến của nó. 

Các thí nghiệm của họ đã cho thấy một sự khác biệt rõ rệt giữa chế độ ăn giàu chất xơ và chế độ ăn nghèo chất xơ. 

Jirků giải thích: "Chúng tôi nhận thấy rằng khi chế độ ăn chứa tỷ lệ cao chất xơ cấu trúc, sán dây không chỉ phát triển rất tốt mà còn có khả năng kích hoạt phản ứng kháng viêm ở vật chủ. Khi thiếu hụt chất xơ, con sán chuyển sang trạng thái tiết kiệm năng lượng tương tự như hiện tượng ngủ đông ở động vật có vú, và tác dụng kháng viêm của nó cũng biến mất." 

Khi động vật được cho ăn chế độ ít chất xơ, những con sán dây có kích thước nhỏ hơn nhiều lần, không bao giờ đạt đến độ trưởng thành về mặt sinh dục và không thể sinh sản hay đẻ trứng. Các xét nghiệm di truyền cũng cho thấy những thay đổi sâu rộng trong biểu hiện gen, ảnh hưởng đến quá trình phát triển, trao đổi chất và sinh sản của loài sán này. 

Chất xơ định hình lại hệ vi sinh vật đường ruột

Các nhà nghiên cứu cũng phát hiện ra rằng chất xơ trong chế độ ăn uống làm thay đổi hệ vi sinh vật đường ruột của vật chủ. 

Chế độ ăn giàu chất xơ thúc đẩy sự phát triển của các loại vi khuẩn gắn liền với môi trường đường ruột khỏe mạnh. Ngược lại, chế độ ăn kiểu phương Tây làm giảm sự đa dạng của hệ vi sinh vật và tạo điều kiện cho các vi khuẩn liên quan đến tình trạng mất cân bằng hệ vi sinh (dysbiosis) gia tăng. Những thay đổi về hệ vi sinh vật này đi kèm với những khác biệt trong phản ứng miễn dịch của vật chủ. 

Theo các nhà nghiên cứu, nghiên cứu này làm nổi bật mức độ ảnh hưởng mạnh mẽ của chế độ ăn uống đối với toàn bộ hệ sinh thái đường ruột, từ ký sinh trùng và vi sinh vật cho đến chính hệ thống miễn dịch. 

Các tổ chức y tế thường khuyến nghị người trưởng thành tiêu thụ khoảng 25 đến 30 gram chất xơ mỗi ngày, tuy nhiên mức tiêu thụ trung bình tại nhiều quốc gia phương Tây lại thấp hơn mức này. Trong khi đó, các cộng đồng dân cư truyền thống được ước tính tiêu thụ từ 80 đến 120 gram chất xơ mỗi ngày. 

Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng việc thiếu hụt chất xơ có thể làm suy yếu hệ vi sinh vật đường ruột, yếu tố đóng vai trò quan trọng không chỉ đối với sức khỏe tiêu hóa mà còn đối với chức năng miễn dịch, sức khỏe não bộ và sức khỏe tinh thần. Sự mất cân bằng hệ vi sinh vật có liên quan đến nguy cơ cao mắc các bệnh dị ứng, trầm cảm, lo âu và các bệnh thoái hóa thần kinh, bao gồm cả bệnh Alzheimer.

Theo Science Daily